Kiểm toán chương trình hành động của EU đối với biến đổi khí hậu: Những vấn đề cần giải quyết

Những năm gần đây, biến đổi khí hậu (BĐKH) là vấn đề đặc biệt được quan tâm trong các chương trình nghị sự của Liên minh châu Âu (EU). EU cũng ưu tiên dành ngân sách tài trợ cho một số chính sách và chương trình liên quan đến vấn đề BĐKH. Đây là một vấn đề cần được chú trọng đối với các chuyên gia kiểm toán hoạt động của Tổ chức Kiểm toán viên châu Âu (ECA). Theo chia sẻ của Phil Wynn Owen - cựu thành viên ECA tham gia kiểm toán Chương trình hành động của EU về năng lượng và BĐKH năm 2017, qua kiểm toán BĐKH, các kiểm toán viên EU đã nhận diện rõ những vấn đề và thách thức cần giải quyết. 


Giải quyết các vấn đề trên cơ sở bằng chứng kiểm toán thích hợp

Việc lập các báo cáo chuyên biệt về những vấn đề quan trọng của EU như BĐKH đã dần trở thành trọng tâm trong chương trình công tác của ECA kể từ năm 2014 nhằm đáp ứng yêu cầu của các bên liên quan, đặc biệt là từ Nghị viện châu Âu và các bên đánh giá chéo khác. 
BĐKH đặt ra những thách thức cho toàn bộ nền kinh tế châu Âu, đặc biệt trong nỗ lực giảm thiểu sử dụng năng lượng có nguồn gốc nhiên liệu hóa thạch ở mọi lĩnh vực. Trong bối cảnh đó, ECA đã thực hiện kiểm toán hoạt động Chương trình hành động của EU đối với BĐKH năm 2017 và dự thảo Báo cáo toàn cảnh hành động của EU về năng lượng và BĐKH, từ đó đưa ra những lý giải rõ ràng về  những thách thức chính. Báo cáo xác định những nội dung chưa được ECA và các kiểm toán viên tập trung để đưa ra khuyến nghị lựa chọn chủ đề của các cuộc kiểm toán trong tương lai.

Để hoàn thiện báo cáo về biến đổi khí hậu, việc kiểm toán của ECA không chỉ đòi hỏi kiến thức kiểm toán liên quan đến đánh giá việc xây dựng chiến lược, hoạch định chính sách và chi tiêu ngân sách có liên quan mà còn phải tiếp cận và nâng cao hiểu biết về chuyên môn khoa học đang phát triển nhanh chóng của lĩnh vực này. Các nhóm kiểm toán của ECA không phải tất cả đều là chuyên gia hay học giả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực BĐKH. Do vậy, báo cáo đã sử dụng thêm các tài liệu nghiên cứu được đánh giá cao, chẳng hạn như Báo cáo của Ủy ban Quốc tế về BĐKH (IPCC) tổng hợp kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học trên toàn thế giới, các cố vấn chuyên gia và hội đồng khoa học cũng như các công trình nghiên cứu khoa học khác có liên quan.

Theo kết quả được nêu trong Báo cáo của ECA, các nhà hoạch định chính sách của Ủy ban châu Âu và các quốc gia thành viên phải liên tục đối mặt với các vấn đề trong việc đảm bảo đầy đủ dữ liệu kịp thời, mô hình lượng hóa phù hợp và các kỹ năng phân tích để hiểu vấn đề một cách chính xác và hoạch định chính sách thích hợp. Một số bên liên quan hoài nghi đối với mục đích đánh giá rủi ro tương lai mà các kiểm toán viên thuộc ECA thực hiện dựa trên quan điểm truyền thống rằng công việc kiểm toán chỉ đánh giá các vấn đề đã xảy ra trong quá khứ hoặc đang diễn ra trong hiện tại. Tuy nhiên, phần lớn các cơ quan liên quan đều hoan nghênh công việc kiểm toán của ECA nói chung và kiểm toán lĩnh vực BĐKH nói riêng vì những lợi ích mang lại cho cộng đồng.

Như vậy, vấn đề quan trọng là phải xây dựng được sự đồng thuận tích cực giữa Ủy ban châu Âu, các bên liên quan và các thành viên của Nghị viện châu Âu về công việc độc lập của tổ chức kiểm toán. Điều này đòi hỏi ECA cần nỗ lực để cải thiện trao đổi, phối hợp với các tổ chức bên ngoài. Hơn nữa, trong bối cảnh mỗi quốc gia thành viên có quyền kiểm soát đối với vấn đề sản xuất/tiêu thụ năng lượng của mình, sự tranh cãi nảy sinh trong các chương trình nghị sự về khí hậu không thể tránh khỏi. Do vậy, ECA thông qua các cuộc kiểm toán hoạt động, phối hợp với tất cả các bên liên quan giải quyết các vấn đề trên cơ sở bằng chứng kiểm toán thích hợp.

Những thách thức đặt ra

ECA nhận thấy những thách thức mang tính kỹ thuật trong việc thực hiện kiểm toán đối với lĩnh vực BĐKH. Báo cáo của ECA xác định các nội dung mà kiểm toán viên cần kiểm toán chi tiết hơn nhằm đánh giá chương trình hành động của EU, chẳng hạn như việc thích ứng với BĐKH. Việc thích ứng sẽ giúp giải quyết các tác động của BĐKH, trong khi việc giảm thiểu tác nhân gây BĐKH sẽ giải quyết triệt để các nguyên nhân của vấn đề, ví dụ việc giảm thiểu tích tụ khí nhà kính trong khí quyển. Chương trình hành động của EU ưu tiên việc giảm thiểu tác nhân hơn là thích ứng với BĐKH, đồng nghĩa với việc có rất ít chiến lược, chi tiêu ngân sách và chính sách thích ứng cụ thể để thực hiện kiểm toán. Hoặc, ngược lại, các sáng kiến có thể chỉ tập trung chủ yếu vào một lĩnh vực cụ thể đến mức khó có thể thu thập đầy đủ dữ liệu và dữ kiện đáng tin cậy để đưa ra ý kiến kiểm toán đối với tổng thể vấn đề.

 


Những thách thức chính được xác định trong Báo cáo toàn cảnh hành động của EU về năng lượng và BĐKH năm 2017 của ECA

Thực tế, nhiều mục tiêu được EU đồng thuận ở phạm vi toàn liên minh nhưng thẩm quyền hoạt động lại bị hạn chế đối với Ủy ban; hoặc thẩm quyền quyết định thuộc về từng quốc gia thành viên; hay việc quản lý được chia sẻ giữa các quốc gia theo những cam kết quốc tế chung. Trong mỗi trường hợp đó, ECA phải đánh giá lại phạm vi kiểm toán, tiến hành kiểm toán và đề xuất các kiến nghị một cách thận trọng.

ECA cũng nhấn mạnh một số rủi ro tài chính trong tương lai đối với chi tiêu ngân sách của EU và các quốc gia thành viên chưa được phản ánh trong ngân sách; hoặc những rủi ro đã được xác định nhưng chưa được phản ánh dưới dạng khoản phải trả tiềm tàng trong báo cáo tài chính của EU và các quốc gia thành viên. Khi các vụ kiện tụng pháp lý liên quan đến môi trường và BĐKH ngày càng gia tăng, yêu cầu đặt ra là cần có phương thức giải quyết các vấn đề này trong tương lai. Một thách thức khác là các cam kết chính trị về chi tiêu ngân sách cho các hoạt động về khí hậu không phải lúc nào cũng nhất quán với các kế hoạch, phương pháp và chi tiêu ngân sách thực tế.

Ngoài ra, một vấn đề nữa thường gặp phải là: BĐKH được xem như một thách thức lớn về chính sách công của thế kỷ nhưng nó lại không mang lại những hậu quả tức thì. Mặt khác, các biện pháp thích ứng thường đòi hỏi thời gian nhiều năm để đo lường và đánh giá. Điều đáng quan ngại là những hệ quả của BĐKH, chẳng hạn như: lũ lụt, hạn hán, sa mạc hóa và cháy rừng xảy ra ở EU… đang ngày càng gia tăng.


Dự báo thay đổi về chỉ số mức độ khô cằn giai đoạn 2071-2100 so sánh với giai đoạn 1981-2010 của EU (Nguồn: Trung tâm nghiên cứu tổng hợp, 2018)

Vai trò quan trọng của kiểm toán công độc lập

Những thách thức được ECA xác định thông qua việc kiểm toán chương trình hành động của EU nhằm giải quyết BĐKH đã phản ánh một cách tự nhiên những vấn đề cùng rủi ro trọng yếu mà những người hoạt động trong lĩnh vực BĐKH phải đối mặt hằng ngày, dù là trong Ủy ban châu Âu hay các quốc gia thành viên. EU vẫn là khu vực tiên phong trong các cam kết quốc tế về khí hậu và đảm nhiệm vai trò lãnh đạo rất cao trong việc hoạch định chính sách về khí hậu. Chính vì vậy, việc ưu tiên lĩnh vực BĐKH trong chính sách công của EU là một nội dung quan trọng cần được kiểm toán hoạt động bởi ECA và các cơ quan kiểm toán quốc gia. Kiểm toán công cần phải đưa ra các kiến nghị thúc đẩy sự học hỏi và chia sẻ lẫn nhau về những cải tiến hiệu quả và nhanh chóng trong việc ứng phó với BĐKH.

Kiểm toán công độc lập có vai trò quan trọng hơn bao giờ hết trong các nền dân chủ, đặc biệt là đối với những thách thức chính như BĐKH, tính bền vững của môi trường. Nhiệm vụ của kiểm toán viên trong lĩnh vực công phải đánh giá việc thực hiện các cam kết chung, xác định những rủi ro, đồng thời truyền đạt những vấn đề này cho công chúng theo cách dễ hiểu nhất. Nếu các chương trình hành động có tính hiệu lực và hiệu quả không được thực hiện ngay lúc này, hậu quả của biến đổi khí hậu sẽ tác động đến ngân sách công và cuộc sống người dân. Khi đó, việc giải quyết các hậu quả này sẽ mang lại gánh nặng tài chính công trong tương lai.

Tóm lại, BĐKH là một trong những vấn đề lớn của thời đại cần được chú trọng trong việc hoạch định chính sách công, chi tiêu ngân sách công của các quốc gia. Chính vì vậy, sự tham gia của các tổ chức kiểm toán công độc lập nhằm đánh giá hiệu quả của các chương trình hành động, kiến nghị giải pháp và thúc đẩy sự chia sẻ kiến thức lẫn nhau giữa các quốc gia đóng vai trò quan trọng. Thông qua việc kiểm toán hoạt động chương trình hành động của EU đối với vấn đề BĐKH, ECA đã chỉ ra những vấn đề và thách thức mà các kiểm toán viên lĩnh vực công gặp phải trong quá trình thực hiện kiểm toán, từ đó đưa ra kiến nghị về việc lựa chọn chủ đề của các cuộc kiểm toán trong tương lai nhằm phát huy trò quan trọng của kiểm toán công độc lập trong nỗ lực ứng phó với BĐKH của tất cả các quốc gia trên toàn cầu./.

 

TRẦN LAN PHƯƠNG - Vụ Hợp tác quốc tế
(Nguồn: Tạp chí Kiểm toán viên châu Âu - Số 02/2020)